“Een operaster zonder sterallures”, “de grootste ambassadeur van de lyrische kunst in België” en “een van de mooiste en meest imposante stemmen überhaupt”. Het zijn maar enkele voorbeelden van uitspraken die de afgelopen dagen naar aanleiding van het overlijden van José van Dam in de media verschenen zijn. Hoe verliep zijn parcours, en wat betekende hij door de jaren heen voor de Munt?
De Belgische bas-bariton José van Dam wordt beschouwd als een van de allergrootsten in de wereld van klassieke zang. Na zijn studies aan het Brusselse Conservatorium en prijzen op tal van internationale concours begon hij zijn carrière in 1961 bij de Opéra de Paris in Les Troyens van Berlioz. In 1967 werd hij ensemblelid van de Deutsche Oper in Berlijn, waar hij zes seizoenen lang verschillende rollen vertolkte.
In de daaropvolgende jaren was hij te gast in de grootste operahuizen – van Covent Garden en de Wiener Staatsoper tot La Scala en de Metropolitan Opera – en op de belangrijkste klassieke muziekfestivals, van Aix-en-Provence tot Saito Kinen (Japan). Tot zijn uitgebreide repertoire behoren onder meer de titelrollen in Falstaff en Simon Boccanegra (Verdi), Le nozze di Figaro (Mozart), Boris Godoenov (Moessorgski), Guillaume Tell (Rossini), Wozzeck(Berg) en Gianni Schicchi (Puccini).
Hij verwierf wereldfaam met de titelrol in de wereldcreatie Saint François d’Assise van Olivier Messiaen in de Opéra de Paris, een rol die hij met succes hernam voor de Salzburger Festspiele en later de Ruhrtriennale. Gedurende zijn carrière werkte hij samen met grootheden als Herbert von Karajan, Claudio Abbado, Riccardo Muti, Georg Solti, Seiji Ozawa en Sir Antonio Pappano. Als zanger én acteur drukte hij zijn eigen stempel op alle rollen die hem werden toevertrouwd. Op het witte doek zong hij als Leporello in de operafilm Don Giovanni van regisseur Joseph Losey en speelde hij de hoofdrol in de bekende film Le Maître de musique van Gérard Corbiau. Daarnaast droeg hij in 1988, samen met Gerard Mortier, bij tot de oprichting van de Koningin Elisabethwedstrijd voor zang.
José van Dam maakte zijn debuut in de Munt in 1971 als Leporello in Don Giovanni. Tussen 1981 en 2010 was de bas-bariton bijna elk seizoen aanwezig in ons operahuis. In sommige seizoenen zong hij zelfs in meerdere operaproducties. Hij verzorgde ook een aantal recitals en zong regelmatig tijdens concerten.
BEKIJK DE RETROSPECTIEVE
José van Dam droeg in belangrijke mate bij aan het succes van talrijke operaproducties in de Munt en versterkte de internationale uitstraling van het huis. In 2010 werd zijn 50-jarige carrière – en 40 jaar op de planken van de Munt – gevierd met de afscheidsproductie Don Quichotte (Massenet), waarin hij nog één keer de titelrol vertolkte. De opname van deze productie is momenteel beschikbaar op ARTE.
Van 2004 tot 2023 leidde José van Dam het opera- en lieddepartement van de Muziekkapel Koningin Elisabeth. In 2023 werd hij er Master in residentie Emeritus en gaf de fakkel door aan Stéphane Degout en Sophie Koch.
Naast verschillende prestigieuze internationale onderscheidingen (zoals die van Chevalier de la Légion d’Honneur in Frankrijk en Kammersänger in Berlijn), werd José van Dam ook in de adelstand verheven door Koning Albert II. Het Belgische koningshuis was dan ook een groot bewonderaar van José van Dam. Zo mocht hij zingen op het huwelijk van koning Filip en koningin Mathilde in 1999 en tijdens de uitvaart van koning Boudewijn en die van koningin Fabiola (respectievelijk in 1993 en 2014). In 2024 ontving hij op de International Opera Awards de Lifetime Achievement Award als bekroning van zijn lange en indrukwekkende carrière.
Op donderdag 26 februari lanceerde de Belgische popzangeres Angèle de officiële videoclip van haar nieuwe single What You Want. Dat deed ze in samenwerking met de Munt.
In samenwerking met BRIK, het centrale aanspreekpunt voor studenten in Brussel, heet de Munt 120 jongeren welkom in de Inkomhal en de MM Bar om er te blokken voor hun examens.
Op 29 juli en 1 augustus 2026 verwelkomt ’s werelds meest prestigieuze operafestival het Symfonieorkest van de Munt samen met zijn Muziekdirecteur Alain Altinoglu, voor twee concertante uitvoeringen van Massenets Werther.
