À l'extrême bord du monde

EERSTE BEDRIJF

22 februari 1942. Aan een tafeltje in het Café Elegante praten Stefan Zweig en Lotte Altmann, zijn tweede vrouw, over hoe dierbaar deze plek hen is sinds hun aankomst in Petrópolis. Ze mijmeren over hun liefde voor Brazilië, het land van hun ballingschap, maar spreken ook over een nakend nieuw ‘vertrek’ en hun zorgen om Stefans hond.

Lotte stelt voor de beslissing voorlopig uit te stellen, maar Stefan voelt zich diep ontmoedigd sinds het uitbreken van de oorlog. Lotte spoort hem aan zijn pen weer op te nemen, maar hij twijfelt aan de legitimiteit van zijn schrijven nu hun Duitse moedertaal de taal van de beulen is geworden. Zij herinnert hem aan zijn esthetisch ideaal: kunst kent geen ander doel dan mensen te verenigen. Toch kan ze hem niet overtuigen.

TWEEDE BEDRIJF

Eerste tafereel

Lotte is alleen thuis op de veranda en denkt terug aan haar eerste ontmoeting met de beroemde schrijver. Hij redde haar, de verbannen Joodse vrouw, van een vrijwel gewisse dood en gaf haar leven opnieuw zin. Ze beseft hoe diep haar liefde voor hem is en dat ze hem overal zou volgen, zelfs tot aan de rand van de wereld.

Tweede tafereel

Stefan is alleen in de slaapkamer en kijkt in de spiegel, iets wat hij anders altijd vermijdt. Zijn spiegelbeeld confronteert hem met het onontkoombare verouderingsproces. Hij denkt aan zijn vrijheidsdrang die hem in ballingschap dreef, maar het gevoel afgesneden te zijn van zijn wortels stort hem in diepe wanhoop. Hoewel hij nog steeds van Duitsland houdt, voelt hij zich schuldig omdat hij de misdaden van het naziregime nooit expliciet heeft veroordeeld.

Derde tafereel

Stefan schrijft een brief aan Friderike, zijn eerste vrouw. Wanneer Lotte de kamer binnenkomt, wordt ze overmand door een wreed gevoel van verraad. Ze stelt haar liefde voor Stefan in vraag, nu blijkt dat zij voor hem niet meer is dan een steun en toeverlaat in zijn oude dagen. Stefan gebiedt haar koel zich niet te laten meeslepen door jaloezie. Gekwetst door zijn afstandelijke houding en verteerd door angst krijgt Lotte een zware astma-aanval.

Vierde tafereel

De beslissing om er voorgoed een einde aan te maken heeft Stefan tot rust gebracht. Hij drinkt het vergif veronal en gaat op bed liggen. Lotte komt de kamer binnen en treft hem stervend aan. Ze verwijt hem dat hij niet op haar heeft gewacht, zoals afgesproken. Hij antwoordt dat hij haar nog een kans wilde laten en sterft. Verloren en doodsbang om alleen achter te blijven drinkt Lotte het gif en gaat naast hem liggen. Fluisterend glijdt ze weg in de eeuwige duisternis.

Vertaling: Geertrui Libbrecht